Zijn er richtlijnen over dementie? Ja, die zijn er. Kort samengevat kunnen we het volgende stellen:

Het herkennen van dementie.

1. Het ontstaat langzaam en sluipend.
2. De oorzaak is organisch (hersenen).
3. Het verloop is een gelijkmatige achteruitgang van het korte termijn geheugen.
4. De gevolgen zijn blijvend en kunnen niet geheeld worden.
5. Het bewustzijn is normaal.
6. De aandacht is normaal.
7. De oriëntatie is afhankelijk van het stadium en het moment.
8. Het denken en nadenken is oppervlakkig en heeft steeds meer tijd nodig. De intelligentie neemt af.

Hoe contact te maken en om te gaan met dementerende mensen?
Het hier en nu: De praktijk is het beste uitgangspunt. Het maken van oogcontact is een manier om iemand zich te laten focussen in de realiteit. Maar het kan ook weerstand opwekken. Muziek en spreken helpt dan vaak beter of iemand met zachte hand leiden. Op een PG afdeling hoor je veel muziek. Dat is om die reden, namelijk om de bewoners in het hier en nu te laten zijn. Observatie van het gedrag en hoe ze handelen kan veel vertellen van hun belevingswereld.
Naarmate de dementie vordert wordt het moeilijker om zich te oriënteren in plaats, tijd en ruimte. Het confronteren met deze disfunctie is zinloos. Alleen als iemand ernaar vraagt, zo van “‘Waar ben ik” kan je een rechtstreeks antwoord geven.
Bij een beginnende dementie vertoont iemand een vorm van rouwgedrag: ontkenning, achterdochtig, boosheid, somberheid, apathie, besluiteloosheid. Corrigeer asociaal gedrag.
Ziekte en lichamelijk inzicht: Het besef van hun lichamelijke functioneren gaat geleidelijk achter uit. Dementerenden hebben geen ziekte inzicht, noch hebben ze door dat ze ergens hulp bij nodig hebben. Bijvoorbeeld dat ze gewond zijn geraakt of dat ze incontinent zijn. Als ze aangeven ergens pijn te hebben, neem dat serieus en onderzoek de oorzaak.
De zelfredzaamheid neemt af en iemand met dementie zal steeds vaker geholpen moeten worden. Ook met dagelijkse handelingen zoals aankleden.
Dwangmatig gedrag: Motorisch zie je dat ze vaak dezelfde handelingen uitvoeren en gedrag vertonen. Door afleiding kan je het gedragspatroon doorbreken.
Het slaap-waakritme raakt ontregeld. Uit onderzoek is gebleken dat lichttherapie en meer daglicht, een positieve invloed heeft op het waak-slaapritme. Door voor extra dag- en zonlicht te zorgen wordt het natuurlijke ritme om overdag actief te zijn en ‘s nachts te slapen, gestimuleerd. Als deze middelen niet aanwezig zijn, ga samen een wandeling maken of buiten op een bankje zitten.
De echtgenoot stond erop om zijn dementerende vrouw tijdens de wintermaanden mee te nemen naar hun huis in Zuid-Spanje. Toen zij terug waren vertelde hij dat zijn vrouw ‘s nachts uitstekend had geslapen en overdag actief was geweest. Ook was haar stemming er enorm op vooruitgegaan.
Informatie geven: Bij het geven van informatie aan iemand met dementie is het van belang dat je op de juiste toon en intonatie spreekt. Gebruik korte zinnen. Gebruik eenvoudige woorden. Maak gebruik van je lichaamtaal en spreek vriendelijk en ontspannen. Geef de informatie kort van tevoren. Doseer je informatie tot het minimale of maximale wat iemand aankan en toch het gewenste effect heeft.
Geef structuur: Tegenwoordig hebben steeds meer instellingen PG afdelingen waarbij elke bewoner een eigen kamer heeft. De kamer inrichten met vertrouwde en dierbare spullen geeft meer houvast. Ook het laten doen van vertrouwde handelingen geeft structuur en de beleving zinvol bezig te zijn. Bijvoorbeeld afwassen, bedopmaken, aardappels schillen, was opvouwen en ga maar zo door.
Bij dementie en Alzheimer kan je ook karakterverandering zien optreden. Dit gaat veelal met de fase van het dementieproces gepaard. De meest lieve mensen kunnen zich ontpoppen tot agressieve en onrustige mensen. Ik ben een keer gebeten, gekrabd en geschopt door een vrouw bij wie ik de steunkousen wilde uitrekken. Haar familie kent haar als een lieve en vriendelijke vrouw.
De agressie komt voort uit de wil om de controle te hebben en te houden. Om zelf te kunnen bepalen wat er gebeurd. Deze fase gaat voorbij. Mevrouw Langestraat was vroeger een koele en dominante vrouw, een potentaat die met vaste en straffe hand haar gezin regeerde. Niemand durfde haar tegen te spreken. Nu is ze onderdanig en gewillig.

Dwarsdoorsnee van de hersenen. Links normaal-rechts Alzheimer.

De hersenen van de mens is op zijn zachts uitgedrukt, complex te noemen. Het heeft meerdere onderdelen en stuurt de functies aan die je als mens nodig hebt om te kunnen leven. Het kunnen zien, horen en voelen, het kunnen onthouden, plannen en organiseren. Het leggen van verbanden en je een voorstelling kunnen maken van… En een relatie aan kunnen gaan met een ander. Verliefd worden, zorgen voor je kinderen en vriendschappen sluiten.
Voor een mens is het geheugen een belangrijk oriëntatie en controle punt. Je plant met je geheugen, je herkent met je geheugen, je neemt beslissingen met behulp van je geheugen. Denk maar eens na over wat je er allemaal mee doet. Het is een belangrijk onderdeel van ons functioneren.
Zoals u wel weet wordt er onderscheidt gemaakt in het korte- en lange termijn geheugen. Bij het dementie en Alzheimer proces valt als eerste op dat het korte termijn geheugen is verstoord. Men onthoudt niet meer wat er net is gezegd, of wat iemand heeft gedaan. Het beklijft niet. Er treden storingen op in de planning. Men gaat bijvoorbeeld twee keer boodschappen doen of herhaald zichzelf, vergeet afspraken.
In de begin fase weet men zich nog goed te handhaven en het decorum, de goede schijn op te houden. Ze gebruiken trucs om het te verbloemen, excuses en uitvluchten. “Ik heb ook zo veel aan mijn hoofd”, “sorry, ik ben mijn agenda verloren”, “ik wordt een dagje ouder en dan vergeet je wel eens wat”.
Vaak weten mensen het ook van zichzelf dat ze vergeetachtig aan het worden zijn. Een cliënte weet het heel mooi te verwoorden. Zij praat er ook open over. Zij zei laatst tegen mij, “ik wil het geen dementie noemen want dat klinkt zo akelig, maar ik weet dat ik vergeetachtig ben. ”
Het zwarte gat in het geheugen wordt steeds groter. Een minuut wordt een uur, een uur een dagdeel, een dagdeel een etmaal, een dag een week, een week een maand, een maand een jaar en dan wordt een jaar steeds meer jaren. Mensen weten niet meer hoe oud ze zijn en gaan terug in de tijd.

Vanmorgen ben ik voor de laatste keer bij mevrouw Langestraat geweest. Goh wat vond ik dat moeilijk. Ze voelt zo goed aan dat er iets gaat gebeuren. Dat er een beslissing is genomen waarin zij niets te zeggen heeft gehad. Een besluit waar zij het niet mee eens is. Namelijk dat ze het huis uitmoet. Het spook, om de rest van je leven in een instellingsbed te slapen en de dag met vreemde mensen door te moeten brengen, wordt haar waarheid. Haar vertrouwde spulletjes laat ze achter. De beeldjes die ze in de loop der jaren heeft verzameld. Het grote bed, dat haar vader als huwelijksgeschenk voor haar heeft gemaakt.
Ontelbare keren heb ik het verhaal gehoord dat ze vroeg was opgestaan om met een bus naar Keulen in Duitsland te rijden. Het was de eerste keer in haar leven dat ze in het buitenland was geweest. Ze was nog niet eerder de grens over geweest. Het had een diepe indruk op haar achter gelaten. Op de markt had ze een porseleinen beeldje gekocht van een ballerina. Het staat in de gang op het tafeltje. Elke keer als ze er langs loopt op weg naar de badkamer, verteld ze het verhaal.
Haar zoon komt haar zo halen en brengt haar naar de Egel waar ze wordt opgenomen voor geriatrisch onderzoek. Iedereen weet dat ze daar zal blijven. Het is uitvoerig doorgenomen met de huisarts en deze heeft een verzoek tot permanente opname ingediend.
Het is beter zo, het kan niet meer langer, we kunnen niet nog meer een beroep op vreemden doen. Ik woon te ver weg en mijn broers en zusters laten het afweten. Moeder kan niet meer alleen wonen.
Het verstand zegeviert. En het kan ook inderdaad niet langer zo. Mevrouw Langestraat weet al lang niet meer hoe laat het is, of het avond of nacht is. ‘s Avonds laat wordt ze door de thuisverzorging uitgekleed  en met een slaapmiddel in bed gelegd. Slaapmiddelen zijn snel uitgewerkt en als ze in de holst van de nacht wakker wordt gaat ze in haar nachthemd, op haar blote voeten de straat op. Daar scharrelt ze rond, niet wetend waar haar huis is, noch de kou voelend. Totdat een van de buren haar ziet en haar weer thuis brengt. Vorige week had ze hoge koorts en was benauwd. De verzorgster heeft de huisartsenpost gebeld en de arts constateerde een longontsteking. Niet zo verwonderlijk.
Een jaar gelden begon het op te vallen dat ze zichzelf vervuilde. Dagenlang liep ze in dezelfde kleren. Ze ruimde haar huis niet meer op. De afwas bleef op het aanrecht staan. Ze at onregelmatig en vaak niet meer dan een koekje. Overal lagen pakken koek en kruimels waar de muizen op af kwamen. Toen begon ook de overlast voor de buren. Want de muizen gingen ook daar een kijkje nemen of er iets te halen viel. De gemeente reiniging moest eraan te pas komen om de muizenplaag te bestrijden.
Andere dingen begonnen ook aan haar op te vallen. Ze werd agressief en zei de meest verschrikkelijke dingen tegen mensen die haar probeerde te helpen. Ze wantrouwde iedereen en maakte ruzie. De buren keerde zich steeds meer van haar af en wilde niets meer met haar te maken hebben.
De fase van agressie en argwaan in het dementieproces is nu voorbij. Ze laat alles gewillig toe en heeft de gastvrijheid om iedereen die binnen komt iets te drinken aan te bieden.
Vanwege de longontsteking is de thuiszorg voor haar uitgebreid. Als team hebben wij de zorg voor haar opgenomen en komen er nu 5 x per dag. Dat is niet voldoende want eigenlijk heeft ze iemand nodig die op haar let. Net zoals je een peuter in de gaten moet houden. Gelukkig heeft een betrokken buurvrouw zich over haar ontfermd. ‘s Avonds kookt en eet zij bij haar. Ze blijft net zo lang totdat ze haar bord heeft leeggegeten. Als wij haar naar bed hebben gebracht blijft ze totdat ze in slaap is gevallen. Mevrouw Langestraat denkt dat zij haar dochter is.

Wilt u meer weten over dit onderwerp, dan mag u een e-mail schrijven naar info@ideos.nl.
Met vriendelijke groeten, Marjan Ide Wijkverpleegkundige